ตั้งแต่ทำงานศิลปะมา อาจารย์คนหนึ่งทำให้เขาไม่ชอบงานตัวเองครั้งแรก

เมื่อคืนเราไปไถเธรดเพลิน ๆ แบบคนที่ตั้งใจจะนอนตั้งแต่สี่ทุ่ม แต่จบที่ตีหนึ่งเหมือนตัวประกอบในหนังซอมบี้ที่รู้ตัวอีกทีคือโดนกัดไปแล้ว

แล้วก็ไปเจอโพสต์หนึ่ง

เด็กคนหนึ่งเขียนประมาณว่า

ตั้งแต่ทำงานศิลปะมา อาจารย์คนหนึ่งทำให้เขาไม่ชอบงานตัวเองครั้งแรก

มันแย่มาก

หมดไฟเลย

อ่านจบ เรานั่งมองจออยู่พักหนึ่ง

ความรู้สึกแรกคือ…

เฮ้ย เรื่องนี้แม่งคลาสสิกมาก

คลาสสิกแบบเดียวกับพล็อตในหนังเรื่อง Whiplash นั่นแหละ

ที่ครูดนตรีตะโกนใส่เด็กจนเด็กจะเป็นบ้า

แต่ต่างกันนิดเดียว

ในหนังมันคือ “drama masterpiece”

ในชีวิตจริง บางทีมันคือ “trauma masterpiece”

คำว่า trauma ถ้าแปลแบบภาษาบ้าน ๆ

คือแผลในใจที่ไม่ได้เลือดไหล แต่แม่งเจ็บนาน

แล้วเราอ่านต่อไป

เขาบอกว่าเขาหมดไฟกับตัวเอง

คำว่า “หมดไฟ” เดี๋ยวนี้ใช้กันเยอะมาก

ภาษาอังกฤษเรียกว่า Burnout (ภาวะหมดไฟจากความเครียดสะสม)

เดิมทีคำนี้มาจากงานวิจัยด้านจิตวิทยาการทำงาน

หมายถึงสภาพที่คนทำงานจนพลังใจหมด

ไม่ใช่ขี้เกียจ

ไม่ใช่ไม่มีพรสวรรค์

แต่สมองมันล้า

สมองคนเรามีระบบหนึ่งชื่อว่า Reward System (ระบบรางวัลของสมอง)

เวลาทำอะไรแล้วมีคนชม

สมองจะปล่อย dopamine (สารแห่งแรงจูงใจ)

แต่ถ้ามีแต่คนด่า

dopamine ลด

สมองจะเข้าโหมดป้องกันตัว

คือเลิกพยายาม

ง่าย ๆ

มันเหมือนเกม RPG

ถ้าตีมอนแล้วโดนหัวหน้าปาร์ตี้ด่าทุกครั้ง

สุดท้ายมึงก็เลิกลงดันเจี้ยน

ทีนี้เราขอตอบในฐานะที่เคยสอนศิลปะมานานเหมือนกัน

เรื่องนี้มันมีสองโลก

โลกแรกคือ Critique (การวิจารณ์งานเพื่อพัฒนา)

โลกที่สองคือ Humiliation (การทำให้คนอับอาย)

สองอย่างนี้หน้าตาคล้ายกัน

แต่ความตั้งใจต่างกันคนละจักรวาล

Critique คือ

“ภาพนี้องค์ประกอบยังไม่บาลานซ์ ลองขยับจุดโฟกัสดู”

Humiliation คือ

“งานแบบนี้เด็กประถมยังทำดีกว่า”

ประโยคแรกทำให้สมองอยากลองใหม่

ประโยคหลังทำให้สมองอยากย้ายดาว

นักจิตวิทยาการเรียนรู้เรียกเรื่องนี้ว่า

Growth Mindset (กรอบความคิดแบบพัฒนา)

แนวคิดนี้ดังมากจากหนังสือของ

Carol Dweck

แนวคิดง่ายมากจนเด็กประถมเข้าใจได้

คนเก่งไม่ได้เกิดมาเก่ง

แต่เก่งเพราะฝึก

ถ้าครูทำให้เด็กเชื่อว่า

“มึงห่วยโดยกำเนิด”

เกมจบเลย

ทีนี้เรามาพูดเรื่องจริงที่วงการศิลปะไม่ค่อยพูดกัน

ศิลปะเป็นวงการที่มี Gatekeeping (การตั้งประตูคัดคน) สูงมาก

คำว่า gatekeeping แปลตรงตัวคือ

ยืนเฝ้าประตู

แต่ในสังคมหมายถึง

คนที่คอยบอกว่า

ใครมีสิทธิ์อยู่ในวงการ

ใครไม่มี

มันเกิดขึ้นในทุกวงการ

เกม หนัง เพลง ศิลปะ

บางทีครูบางคนเผลอทำตัวเป็น “ยามเฝ้าประตู”

แต่ลืมไปว่า

หน้าที่ครูจริง ๆ คือเปิดประตู

ตอนอ่านโพสต์นั้น

เรานึกถึงตัวละครหนึ่ง

Anton Ego

นักวิจารณ์อาหารในหนัง Ratatouille

ตอนแรกเขาวิจารณ์อาหารโหดมาก

โหดแบบคนอ่านแล้วอยากเลิกทำอาหารไปปลูกผัก

แต่ตอนท้ายเขาพูดประโยคหนึ่งที่โคตรจริง

นักวิจารณ์มีความเสี่ยงต่ำ

แต่คนที่สร้างงาน

คือคนที่เอาตัวเองไปเสี่ยง

พูดง่าย ๆ

คนด่าศิลปะ

ไม่ได้เสี่ยงอะไรเลย

แต่คนสร้าง

เอาหัวใจลงไปในงาน

เราคิดว่าทุกคนควรรู้ fact หนึ่งของสมอง

เวลาคนเราถูกวิจารณ์แรง ๆ

สมองจะเปิดระบบเดียวกับตอนโดนทำร้ายทางกาย

นักประสาทวิทยาเรียกว่า

Social Pain (ความเจ็บปวดทางสังคม)

สมองใช้วงจรเดียวกับความเจ็บจริง

ดังนั้น

ถ้าคำพูดใครทำให้เราอยากเลิกวาดรูป

มันไม่ใช่เพราะเราอ่อนแอ

สมองเราทำงานปกติ

แต่ตรงนี้มี plot twist หนึ่ง

งานวิจัยใหม่ในช่วงสิบปีหลังพบว่า

ศิลปินที่เก่งจริง ๆ

มักผ่านช่วงที่ “เกลียดงานตัวเอง”

วงการศิลปะเรียกมันว่า

The Ugly Phase (ช่วงงานเหี้ยของตัวเอง)

เป็นช่วงที่สายตาเราพัฒนาเร็ว

แต่ฝีมือยังตามไม่ทัน

เหมือนเด็กที่เริ่มฟังดนตรีเก่งขึ้น

แต่เล่นกีตาร์ยังเพี้ยนอยู่

ช่วงนี้คนส่วนใหญ่จะเลิก

แต่คนที่รอด

จะข้ามไปอีกระดับ

ดังนั้นเรื่องที่เด็กในโพสต์เล่า

จริง ๆ มันคือด่านหนึ่งของเกม

ด่านที่โคตรน่ารำคาญ

แต่ทุกคนต้องผ่าน

เราว่าปัญหาที่แท้จริงไม่ใช่ครูคนเดียว

ปัญหาคือระบบการเรียนที่บางทีสอนเหมือนฝึกทหาร

ทั้งที่ศิลปะควรเป็นสนามเด็กเล่น

ถ้าให้เราออกความเห็นตรง ๆ

ครูที่ดีไม่ใช่ครูที่ทำให้เด็กเก่งเร็วที่สุด

แต่เป็นครูที่ทำให้เด็ก

“ไม่เลิก”

เพราะศิลปะมันไม่ใช่การแข่งขันวิ่งร้อยเมตร

มันคือมาราธอน

มาราธอนแบบที่บางวัน

มึงวิ่งไปสองก้าว

แล้วนั่งร้องไห้ข้างทาง

แต่ก็ยังไม่กลับบ้าน

สุดท้ายก่อนเราจะปิดโพสต์

เราอยากสรุปข่าวจากเธรดนั้นแบบบ้าน ๆ

เด็กศิลปะคนหนึ่งหมดไฟเพราะคำพูดครู

เรื่องนี้ทำให้เห็นว่าคำวิจารณ์มีพลังมากกว่าที่คิด

ศิลปินเกือบทุกคนเคยผ่านช่วงเกลียดงานตัวเอง

คนที่ไปต่อได้คือคนที่ไม่เลิกในช่วงนั้น

ครูที่ดีควรช่วยให้เด็กกล้าลอง ไม่ใช่กลัวล้ม

สุดท้ายเราจะพูดกับทุกคนตรง ๆ

ถ้าวันหนึ่งมีคนดูงานเราแล้วบอกว่า

“งานมึงห่วย”

มันไม่ได้แปลว่าเราห่วย

มันแปลว่า

มีคนหนึ่งกำลังพูดประโยคหนึ่งอยู่

แค่นั้น

โลกนี้มีศิลปินระดับโลกจำนวนมาก

ที่เคยโดนด่าเหมือนกัน

บางคนโดนด่าหนักจนตอนมีชีวิต

ไม่มีใครซื้อผลงาน

เช่น

Vincent van Gogh

ตอนมีชีวิตขายภาพได้แค่ไม่กี่ชิ้น

แต่หลังตาย

งานเขาเปลี่ยนประวัติศาสตร์ศิลปะ

ดังนั้นถ้าวันหนึ่งมีใครทำให้ทุกคนไม่ชอบงานตัวเอง

เราขอพูดแบบสุภาพหน่อยนะ

อย่าเพิ่งเชื่อแม่ง

เพราะศิลปะไม่ใช่เสียงของคนคนเดียว

ศิลปะคือเสียงของคนที่ยังวาดต่อไป

แม้วันที่อยากปากกาทิ้งที่สุดก็ตาม

และบางที

เสียงนั้นอาจเป็นเสียงของทุกคนก็ได้.