วันนี้เราจะมาคุยเรื่องที่ร้อนแรงพอๆ กับแดดเมืองไทยตอนบ่ายสาม

 วันนี้เราจะมาคุยเรื่องที่ร้อนแรงพอๆ กับแดดเมืองไทยตอนบ่ายสาม

- ประเด็น "นางสาว" กับสิทธิ์คนข้ามเพศ ถกเถียงกันทั่วโลก ไม่ใช่แค่ไทย

- ชีววิทยา (biology) กับอัตลักษณ์ทางเพศ (gender identity) เป็นคนละเรื่องกัน แต่ต้องอยู่ร่วมกัน

- กีฬาและพื้นที่เฉพาะเพศ คือสมรภูมิหลักที่โลกยังหาคำตอบไม่เจอ

- การบาลานซ์สิทธิ์ทุกฝ่ายคือเป้าหมาย ไม่ใช่การเอาชนะกัน

เรื่องนี้มันซับซ้อนกว่าที่คิด และเราจะพยายามอธิบายให้เด็กประถมก็ยังเข้าใจได้

ลองนึกภาพแบบนี้นะ สมมติว่ามีการแข่งวิ่งมาราธอน แล้วก็มีคนที่เกิดมาเป็นผู้ชาย มีกล้ามเนื้อ มีฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน (testosterone คือฮอร์โมนเพศชายที่ทำให้กล้ามเนื้อแข็งแรงกว่า) มาทั้งชีวิต แล้วอยู่ดีๆ วันนึงก็แปลงเพศ แล้วบอกว่าขอลงแข่งในประเภทหญิงนะ

ตรงนี้แหละที่โลกยังปวดหัวกันอยู่เลย เพราะมันไม่ใช่เรื่องของการเกลียด แต่เป็นเรื่องของฟิสิกส์ล้วนๆ

ร่างกายที่ผ่านการพัฒนาภายใต้ฮอร์โมนเพศชายมาตลอด จะมีความหนาแน่นของกระดูก ปริมาตรปอด และมวลกล้ามเนื้อที่ต่างออกไป แม้จะกินยาฮอร์โมนเพศหญิงแล้ว ความต่างบางอย่างก็ยังคงอยู่นานหลายปี งานวิจัยจาก British Journal of Sports Medicine ปี 2021 พบว่าแม้หลังเปลี่ยนฮอร์โมนไปสองปีเต็ม ข้อได้เปรียบด้านความแข็งแรงก็ยังคงอยู่ราว 12 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งในกีฬาระดับโลก 12 เปอร์เซ็นต์นี่คือความต่างระหว่างทองกับไม่ได้ขึ้นโพเดียมเลยนะ

ฟังดูแห้งๆ ใช่มั้ย งั้นเปรียบเทียบง่ายๆ แบบนี้ก็แล้วกัน

มันเหมือนในหนัง Moneyball เลย ตัวเลขไม่โกหก แม้ว่าหัวใจมันจะอยากให้โกหก

แต่ประเด็นเรื่องคำนำหน้า "นางสาว" มันเป็นอีกเรื่องหนึ่งเลยนะ

เพราะคำนำหน้าชื่อมันไม่ได้เกี่ยวกับกีฬา มันเกี่ยวกับการยอมรับตัวตนในชีวิตประจำวัน ซึ่งเป็นสิ่งที่ละเอียดอ่อนมากๆ

โลกนี้มีสองแนวคิดหลักที่ชนกันอยู่ตลอดเวลา

แนวแรกคือ Gender Critical (วิจารณ์เพศสภาพ) ซึ่งบอกว่าเพศ (sex) ถูกกำหนดโดยชีววิทยาตั้งแต่เกิด และไม่ควรสับสนกับอัตลักษณ์ทางเพศ (gender identity)

แนวที่สองคือ Trans-inclusive feminism (สตรีนิยมที่รวมคนข้ามเพศ) ซึ่งบอกว่าผู้หญิงข้ามเพศคือผู้หญิง จุดหมดเลย ไม่มีข้อแม้

เรามองว่าทั้งสองฝ่ายมีเหตุผลในตัวเอง แต่ก็มีรูรั่วในตัวเองด้วย เพราะชีวิตจริงมันไม่ได้ขาวหรือดำ

นึกถึงหนังสือ The Dispossessed ของ Ursula K. Le Guin ได้เลย เธอเขียนเรื่องสังคมที่พยายามสร้างความเท่าเทียมสมบูรณ์แบบ แต่สุดท้ายก็พบว่าความเท่าเทียมที่แท้จริงนั้น ต้องการการยอมรับความแตกต่างก่อน ไม่ใช่การลบความแตกต่างทิ้ง

ส่วนเรื่องพื้นที่ปลอดภัย (safe space) เช่นห้องน้ำ ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า หรือหอพักหญิง อันนี้ก็เป็นอีกมิติที่ซับซ้อนมาก

หลายประเทศกำลังถกเถียงเรื่องนี้อยู่ เช่น สหราชอาณาจักรออก Equality Act ฉบับแก้ไขที่ระบุว่าในบางพื้นที่เฉพาะ การแยกตาม biological sex ยังเป็นสิ่งที่ทำได้ตามกฎหมาย ขณะที่บางประเทศเลือกแนวทางที่เปิดกว้างกว่า ซึ่งไม่มีใครพิสูจน์ได้ชัดเจนว่าแนวไหนดีกว่ากัน

สิ่งที่น่าสนใจคือ ประเทศนอร์ดิก (สแกนดิเนเวีย) ที่ขึ้นชื่อเรื่องความเท่าเทียมทางเพศมากที่สุดในโลก กลับเป็นกลุ่มที่ระมัดระวังเรื่องนี้มากที่สุดด้วย ฟินแลนด์และสวีเดนต่างปรับแนวทางการรักษาเพศในเด็กและวัยรุ่นให้เข้มงวดขึ้น หลังพบว่าข้อมูลระยะยาวยังไม่เพียงพอ นี่ไม่ใช่การถอยหลัง แต่คือการฟังวิทยาศาสตร์

เราคิดว่าสังคมที่ดีต้องทำสองเรื่องพร้อมกัน

หนึ่งคือยอมรับว่าคนข้ามเพศมีอยู่จริง มีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์เต็มๆ และไม่ควรถูกเลือกปฏิบัติในชีวิตประจำวัน

สองคือยอมรับว่าในบางบริบทเฉพาะ ความแตกต่างทางชีววิทยายังมีความสำคัญ และการพูดถึงเรื่องนี้ไม่ใช่การเกลียดกัน

เหมือนที่ John Rawls นักปรัชญาใหญ่เขียนไว้ใน A Theory of Justice ว่า ความยุติธรรมที่แท้จริงไม่ใช่การให้ทุกคนได้เหมือนกัน แต่คือการออกแบบระบบที่ยุติธรรมกับทุกฝ่าย รวมถึงฝ่ายที่เปราะบางที่สุดด้วย

คำถามคือ ใครคือฝ่ายที่เปราะบางที่สุดในประเด็นนี้ ตรงนี้แหละที่แต่ละฝ่ายตีความต่างกัน และมันก็ไม่มีคำตอบง่ายๆ หรอก

สิ่งที่เราพอพูดได้ชัดๆ คือ การด่ากันบนโซเชียลไม่เคยแก้ปัญหาเรื่องนี้ได้สักครั้ง และการที่ใครสักคนพูดว่า "ฉันเป็นผู้หญิงโดยกำเนิดและฉันมีความกังวล" ไม่ได้แปลว่าคนนั้นเกลียดใคร เช่นเดียวกับที่คนข้ามเพศพูดว่า "ฉันต้องการการยอมรับ" ก็ไม่ได้แปลว่าเขาอยากทำร้ายใคร

ทั้งสองเสียงควรได้รับการรับฟัง ไม่ใช่แค่เสียงที่ดังกว่า

คำศัพท์ภาษาอังกฤษที่ใช้บ่อยในเรื่องนี้

Biological sex คือเพศทางชีววิทยาที่กำหนดจากโครโมโซมและร่างกาย

Gender identity คืออัตลักษณ์ทางเพศที่คนรู้สึกว่าตัวเองเป็น

Cisgender (ซิสเจนเดอร์) คือคนที่อัตลักษณ์ทางเพศตรงกับเพศที่เกิดมา

Transgender (ทรานสเจนเดอร์) คือคนที่อัตลักษณ์ทางเพศไม่ตรงกับเพศที่เกิดมา

Gender dysphoria (เจนเดอร์ดิสโฟเรีย) คือความทุกข์ทรมานที่รู้สึกเมื่อร่างกายไม่ตรงกับอัตลักษณ์ที่ตัวเองรู้สึก ซึ่งเป็นเรื่องจริงและจริงจังมาก

Balancing rights (การบาลานซ์สิทธิ์) คือการออกแบบนโยบายที่ไม่ให้ฝ่ายหนึ่งเสียเปรียบฝ่ายอื่นโดยไม่จำเป็น

และคำสุดท้ายที่เราอยากให้ทุกคนจำไว้คือ Good faith (ความจริงใจ) คือการเข้าสู่การถกเถียงโดยเชื่อว่าอีกฝ่ายไม่ได้เป็นศัตรู แต่แค่มองต่างมุม ถ้าทุกคนทำแบบนี้ได้ โลกจะเงียบขึ้นเยอะมากเลยจริงๆ