มีอยู่ช่วงหนึ่งที่เราอ่านชื่อโรงเรียนแล้วคิดว่าเตรียมอุดมฯ คือ final boss ของระบบการศึกษาไทยแล้ว

มีอยู่ช่วงหนึ่งที่เราอ่านชื่อโรงเรียนแล้วคิดว่าเตรียมอุดมฯ คือ final boss ของระบบการศึกษาไทยแล้ว แต่จริงๆ มันยังมีบอสอีกตัวที่ซ่อนอยู่ในระยอง ชื่อว่า "โรงเรียนกำเนิดวิทย์" และตัวนี้หนักกว่า

ถามว่าหนักแค่ไหน ก็แค่รับนักเรียนปีละ 72 คนจากทั้งประเทศ จากผู้สมัครหลายพันคน อัตราส่วนคร่าวๆ คือประมาณหนึ่งในร้อย ซึ่งถ้าใครเคยดูหนังเรื่อง Moneyball จะพอเข้าใจว่าระบบคัดเลือกที่โหดระดับนี้มันไม่ได้วัดแค่ว่าคุณเก่ง แต่วัดว่าคุณเป็น "ประเภทที่ใช่" หรือเปล่า

โรงเรียนนี้ก่อตั้งในปี 2558 ภายใต้การสนับสนุนหลักจาก ปตท. หรือที่รู้จักกันในชื่อ PTT Group และอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสถาบันวิทยสิริเมธี (VISTEC) ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยวิจัยที่ตั้งอยู่ในพื้นที่เดียวกันที่วังจันทร์วัลเลย์ ระยอง เรียกว่าเด็กอยู่ในระบบนิเวศวิจัยจริงๆ ไม่ใช่แค่โรงเรียนธรรมดาที่มีห้องแล็บเป็นของตกแต่ง

การสอบเข้ามีสองรอบ รอบแรกคือข้อเขียนวิทย์และคณิต แบบที่ถ้าไม่ได้เตรียมตัวมาจริงจังก็ไปไม่รอด และรอบสองคือสัมภาษณ์พร้อมนำเสนอโครงงานวิจัยของตัวเอง ซึ่งตรงนี้แหละที่เราว่ามันฉลาดมาก เพราะมันไม่ได้วัดว่าคุณจำสูตรได้กี่สูตร แต่วัดว่าคุณคิดแบบนักวิทยาศาสตร์ได้จริงไหม มีความอยากรู้อยากเห็นแบบที่ขับเคลื่อนตัวเองได้ไหม ซึ่งทักษะนี้ในวงวิชาการเขาเรียกว่า intellectual curiosity (ความอยากรู้เชิงวิชาการ) และมันหาไม่ได้จากการกวดวิชา

เด็กหลายคนเตรียมโครงงานมาตั้งแต่ต้นมัธยม บางคนเริ่มตั้งแต่อายุสิบสองสิบสามขวบ ซึ่งฟังดูเหนื่อยมาก แต่ถ้ามองในแง่ดี มันหมายความว่าเด็กที่เข้ามาได้ไม่ใช่แค่เด็กเก่ง แต่เป็นเด็กที่รู้แล้วว่าตัวเองอยากทำอะไรกับชีวิต ซึ่งคนส่วนใหญ่ยังไม่รู้เลยตอนอายุสี่สิบ

พอเข้ามาได้แล้ว ชีวิตก็พลิก ค่าเรียนฟรี หอพักห้องเดี่ยวแอร์ฟรี อาหารสามมื้อฟรี ห้องเรียนละสิบแปดคน และเรียนเป็นภาษาอังกฤษเกือบทั้งหมด ซึ่งตรงนี้สำคัญมากเพราะงานวิจัยระดับโลกเกือบทั้งหมดเขียนเป็นภาษาอังกฤษ ถ้าอ่านไม่ออกก็เหมือนมีห้องสมุดที่ใหญ่ที่สุดในโลกแต่กุญแจหาย

ผลลัพธ์ที่ออกมาก็ไม่ธรรมดา เด็กจากที่นี่หลายคนได้ทุนไปต่อที่ MIT, Cambridge, หรือมหาวิทยาลัยชั้นนำอื่นๆ และหลายคนเป็นตัวแทนไทยในการแข่งขันโอลิมปิกวิชาการระดับนานาชาติ ซึ่งในแวดวงวิชาการเรียกเส้นทางนี้ว่า academic pipeline (เส้นทางบ่มเพาะนักวิชาการ) และกำเนิดวิทย์ถือเป็นต้นทางของ pipeline ที่โหดที่สุดในประเทศ

สิ่งที่น่าสนใจกว่านั้นคือโรงเรียนนี้ไม่ได้ตั้งเป้าให้เด็กสอบติดจุฬาฯ หรือมหิดล นั่นคือเป้าหมายที่ถือว่าต่ำเกินไปสำหรับที่นี่แล้ว เป้าหมายจริงๆ คือการสร้างคนที่จะกลับมาพัฒนางานวิจัยและนวัตกรรมในประเทศไทย ซึ่งถ้าจะพูดให้ตรง มันคือการลงทุนระยะยาวของชาติผ่านเด็กเจ็ดสิบสองคนต่อปี

เสียดายอย่างเดียวที่รับเฉพาะสายวิทย์ แต่เราว่ามันสมเหตุสมผลดีเพราะ VISTEC ที่อยู่ข้างๆ คือมหาวิทยาลัยวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี การจับสองอย่างนี้ไว้ในพื้นที่เดียวกันคือการออกแบบระบบที่ฉลาดมาก เด็กมัธยมได้เห็นว่านักวิจัยจริงๆ ทำงานยังไง ไม่ใช่แค่อ่านในหนังสือ

- โรงเรียนกำเนิดวิทย์ รับนักเรียน 72 คนต่อปี จากผู้สมัครหลายพันคนทั่วประเทศ

- สนับสนุนโดย PTT Group ภายใต้สถาบันวิทยสิริเมธี ตั้งอยู่ที่วังจันทร์วัลเลย์ ระยอง

- เรียนฟรีทุกอย่าง ทั้งค่าเรียน หอพัก และอาหาร

- การคัดเลือกวัดทั้งความรู้และ intellectual curiosity คือความอยากรู้เชิงวิชาการที่ขับเคลื่อนตัวเอง

- เป้าหมายไม่ใช่สอบเข้ามหาวิทยาลัยดัง แต่คือการสร้าง academic pipeline นักวิจัยและนักพัฒนานวัตกรรมระยะยาวของประเทศ

- เด็กที่นี่หลายคนไปต่อในระดับโลกด้วยทุนจากมหาวิทยาลัยชั้นนำ เพราะระบบที่นี่ฝึกให้คิดได้จริง ไม่ใช่แค่ท่องได้